ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 362




                                               

Камень (адзінка вымярэння)

Камень - адзінка масы сыпкіх рэчываў і штучных тавараў у рознічным гандлі ВКЛ і Рэчы Паспалітай. 3 XIV ст. найбольш ужываліся аўстрыйскі і прускі камень. Пры уніфікацыі мер і вагаў соймам 1764 г. для ВКЛ прыняты кракаўскі, або каронны, камень. Ка ...

                                               

Кварта (адзінка аб’ёму)

Кварта – чвэрць) – ¼, пасудзіна і адначасова адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў і вадкасці. Кварта як адзінка вымярэння вадкіх рэчываў у сістэме мер Вялікага княства Літоўскага да 1766 г. раўнялася ¼ гарца адзінка вымярэння сыпкіх рэчываў у Вялікім ...

                                               

Пінта

Пі́нта - адзінка вымярэння абёму ў сiстэме англiйскiх мер. 1 пiнта прыкладна роўна 0.568 літра. Акрамя англійскай пінты, існуюць амерыканская вадкая 0.473 л, амерыканская сухая 0.551 л і метрычная пінты 0.5 л апошняя ўжываецца нефармальна. У цяпе ...

                                               

Салянка (адзінка аб’ёму)

Салянка - адзінка аб’ёму сыпкіх рэчываў і вадкасцей у Вялікім Княстве Літоўскім у XVI - XVIII стст. У інвентарах феадальных уладанняў салянка мелі розныя мясцовыя значэнні, прыраўноўваліся да 18, 36, 40 гарцаў, асьміны, паловы віленскай бочкі. Зв ...

                                               

Тона

Тона - назва некаторых адзінак вымярэння вагі, масы і абёму. Тона метрычная тона = 10 цэнтнераў = 1000 кілаграмаў. Беларускае пазначэнне: т ; міжнароднае: t. Пазасыстэмная адзінка, у Беларусі дапушчана да выкарыстання нараўне з адзінкамі Міжнарод ...

                                               

Ангстрэм

Ангстрэм - адзінка вымярэння даўжыні, роўная −10 м. Ужываецца ў оптыцы, схематэхніцы, атамнай фізіцы і астраноміі. Названая ў гонар шведскага фізіка і астранома Андэрса Ёнаса Ангстрэма, які ўвёў яе ў 1868 годзе. Ангстрэм прыжыўся ў мове фізікаў, ...

                                               

Дэцыметр

Дэцыметр - адзінка вымярэння адлегласці роўная 1/10 дзелі метра. Пазначэнні: беларускае "дм", міжнароднае "dm". 1 дм = 0.1 м = 10 гл = 100 мм.

                                               

Кабельтаў

Кабельтаў - трос акружнасцю ад 150 да 350 мм для швартоваў і буксіраў, а таксама пазасістэмная адзінка вымярэння адлегласіці, выкарыстоўвальная ў мараплаўстве. Як адзінка вымярэння кабельтаў стаў выкарыстоўвацца з-за таго, што кабель на судне бра ...

                                               

Марская міля

Марская міля - адзінка вымярэння адлегласці, якая ўжываецца ў мараплаўстве і авіяцыі. Першапачаткова марская міля вызначалася як даўжыня дугі вялікага круга на паверхні зямнога шара памерам у адну вуглавую мінуту. Такім чынам, перасоўванне на адн ...

                                               

Міля

Міля - мера для вымярэння адлегласці. Міля ўжывалася ў шэрагу краін у старажытнасці, а таксама ў шматлікіх сучасных краінах да ўводзін метрычнай сістэмы мер. У краінах з неметрычнай сістэмай мер міля ўжываецца да цяперашняга часу. Велічыня мілі р ...

                                               

Пункт (паліграфія)

Пункт, тыпаграфскі пункт - адзінка вымярэння даўжыні ў паліграфіі. Выкарыстоўваецца для вымярэння кегля шрыфту, наборных лінеек, памераў прагальнага матэрыялу і іншых элементаў друку. У большасці краін Еўропы і былога СССР 1 пункт роўны 0.3759 мм ...

                                               

Светлавы год

Светлавы́ год - адзінка адлегласці, якой карыстаюцца ў астраноміі, звычайна ў навукова-папулярнай літаратуры. Азначаецца св. г. Адлегласць у 1 св. г. роўная шляху, які праходзіць прамень святла ў вакууме за 1 трапічны год.

                                               

Фут

Фут - англійская, амерыканская і стараруская адзінка вымярэння адлегласці, роўная 30.48 сантыметрам. 1 фут = 12 цаляў = 1/7 сажня = 1/660 фурлонга = 30.48 сантыметраў У Старажытным Рыме фут быў роўны 29.62 см. Не ўваходзіць у сістэму СІ.

                                               

Зорная велічыня

Зорная велічыня - адносная адзінка вымярэння бляску нябеснага свяціла ; мера асветленасці, створанай нябесным свяцілам на мяжы атмасферы Зямлі ў плоскасці, перпендыкулярнай да падаючага праменя. У залежнасці ад метаду назірання адрозніваюць зорны ...

                                               

Лік Маха

Лік Маха - у механіцы суцэльных асяроддзяў - адзін з крытэраў падабенства ў механіцы вадкасці і газу. Уяўляе сабой адносіну хуткасці цячэння ў дадзеным пункце газавага патоку да мясцовай хуткасці распаўсюджвання гуку ў асяроддзі, якое рухаецца. Д ...

                                               

Непер

Непер - беспамерная адзінка вымярэння адносін двух велічынь. Непер не ўваходзіць у сістэму адзінак СІ, аднак, па рашэнні Генеральнай канферэнцыі па мерах і вагам, дапускаецца яго прымяненне без абмежаванняў сумесна з СІ. Адзінка названая ў гонар ...

                                               

Конская сіла

Ко́нская сі́ла - адзінка вымярэння магутнасці. Навукоўцы вельмі рэдка карыстаюцца гэтай адзінкай з-за яе неадназначнага азначэння, але нягледзячы на гэта, яна атрымала шырокае распаўсюджванне, асабліва ў аўтамабільнай індустрыі. Стандартнай адзін ...

                                               

Вуглавы градус

Градус, хвіліна, секунда - агульнапрынятыя адзінкі вымярэння плоскіх вуглоў. Таксама гэтыя велічыні выкарыстоўваюцца ў картаграфіі для вызначэння каардынатаў адвольнага пункту зямной паверхні.

                                               

Кіламетр у гадзіну

Кіламетры ў гадзіну - пазасістэмная адзінка вымярэння хуткасці. Абект, які рухаецца з хуткасцю 1 км/г, пераадольвае за адну гадзіну адзін кіламетр. Вымярэнне хуткасці ў км/г стала больш ужытным у параўнанні з м/с, бо лягчэй успрымаецца чалавекам, ...

                                               

Метр у секунду

Метр у секунду - адзінка вымярэння скорасці ў Міжнароднай сістэме адзінак. Абект, які рухаецца з хуткасцю 1 м/с, праходзіць за секунду адзін метр.

                                               

Англійская сістэма мер

Англійская сістэма мер ужываецца ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе і іншых краінах. Асобныя з гэтых мер у шэрагу краін некалькі адрозніваюцца па сваім памеры, таму ніжэй прыводзяцца ў асноўным акругленыя метрычныя эквіваленты ангійскіх мер, зручныя ...

                                               

Скрупул

Скрупул - антычная вагавая адзінка. У Старажытным Рыме скрупул ураўноўваўся 1 / 24 часткі унцыі або 1 / 288 часткі лібры што адпавядае 1.137 г. У скрупулах звычайна вызначалася, напрыклад, вага рымскіх срэбных манет вага сестэрцыя - 1 скрупул, ва ...

                                               

Байт

Байт - адзінка захоўвання і апрацоўкі лічбавай інфармацыі; сукупнасць бітаў, якая апрацоўваецца кампютарам аднамомантна. У сучасных вылічальных систэмах байт личыцца роўным васьмі бітам, у гэтым выпадку ён можа прымаць адно з 256 розных значэнняў ...

                                               

Біт

Біт м. скл Па Шэнану біт - гэта двайковы лагарыфм імавернасці роўнаімаверных падзей або сума вытворных імавернасці на двайковы лагарыфм імавернасці - пры рознаімаверных падзеях; Адзін разрад двайковага кода двайковая лічба. Можа прымаць толькі дв ...

                                               

Мегабайт

Мегабайт - адзінка вымярэння колькасці інфармацыі; можа абазначаць 10 6 або 2 20 байт. Міжнародная сістэма адзінак рэкамендуе выкарыстоўваць прыстаўку "мега-" толькі для абазначэння 10 6, а для 2 20 байт прынята найменне мебібайт. У той жа час ск ...

                                               

Мегабіт

Мегабіт - адна з адзінак СІ. Па стандарту IEC 60027 ужываецца пазначэнне Mbit. 1 мегабіт = 1000² біт = 10 6 біт = 1000000 біт.

                                               

Англійская тона

Англійская тона - назва адзінкі вымярэння масы, якая ў англійскай сістэме мер завецца "тона", гэта робіцца для таго, каб адрозніць яе ад іншых адзінак з той жа назвай. 1 англійская тона = 20 доўгім хандрэдвейтам = 2240 гандлёвым фунтам = дакладна ...

                                               

Грам

Грам - адзінка вымярэння масы, адна з асноўных адзінак сістэмы СГС. Яе кратная адзінка, кілаграм 1000 грамаў, з дакладнасцю да 0.2 % роўная масе 1 дм³ хімічна чыстай воды пры тэмпературы яе найбольшай шчыльнасці каля 4 °C, зяўляецца асноўнай адзі ...

                                               

Талант

1 вавілонскі талант прыкладна роўны 30.3 кг 1 старажытнарымскі талант прыкладна роўны 32.3 кг 1 гамераўскі талант Старажытная Грэцыя прыкладна роўны 16.8 кг 1 атычны талант Старажытная Грэцыя прыкладна роўны 26 кг 1 мінойскі талант прыкладна роўн ...

                                               

Унцыя

У́нцыя - назва некалькіх адзінак вымярэння масы, а таксама двух мер аб’ёму вадкіх цел і адной адзінкі вымярэння сілы ў англійскай сістэме мер і ў рускай сістэме мер. 1 аптэчная, або тройская унцыя ў старой рускай сістэме мер да 1927 г. = 8 драхма ...

                                               

Хандрэдвейт

Хандрэдвейт - неметрычная адзінка вымярэння масы ў ЗША і Вялікабрытаніі. Адрозніваюць амерыканскія і англійскія хандрэдвейты: Амерыканскі хандрэдвейт = 1/20 амерыканскай тоны = 100 гандлёвых фунтаў = 45.359237 кілаграм. Выкарыстоўваецца, у асноўн ...

                                               

Электронвольт

Электро́нво́льт - пазасістэмная адзінка вымярэння энергіі, якая шырока выкарыстоўваецца ў атамнай і квантавай фізіцы. Адзін электронвольт роўны энергіі, якая неабходная для пераносу электрона ў электрастатычным полі паміж кропкамі з розніцай патэ ...

                                               

Планкаўскі ціск

Планкаўскі ціск - адзінка ціску ў планкаўскай сістэме адзінак, якая пазначаецца p P, велічыня, якая мае размернасць ціску і, як і іншыя планкаўскія адзінкі, састаўленая са здабытку фундаментальных пастаянных ў адпаведных ступенях. P = F P l P 2 = ...

                                               

Ар

Ар - пазасістэмная адзінка вымярэння плошчы, роўная плошчы квадрата з бокам 10 м. Выкарыстоўваецца ў земляробстве для вымярэння плошчаў участкаў паверхні Зямлі. Вядомая таксама як "сотка". Кратнай адзінкай зяўляецца гектар. 1 а = 100 м² = 0.01 га ...

                                               

Гектар

Гекта́р - метрычная адзінка плошчы, 1 га = 10 000 м² = 100 ар = 100 сотак. У Беларусі гектар зяўляецца асноўнай адзінкай вымярэння плошчы зямлі, асабліва сельскагаспадарчай. Таксама ў Беларусі і наогул у былым СССР часта ўжываецца тэрмін "сотка". ...

                                               

Дзесяціна (мера плошчы)

Дзесяці́на - састарэлая руская адзінка зямельнай плошчы, роўная 2400 квадратным сажням, якая ўжывалася ў Расіі да ўвядзення метрычнай сістэмы. Дзесяціна ўяўляла сабой прамавугольнік з бакамі ў 80 і 30 ці 60 і 40 сажняў і мела назву казённай дзеся ...

                                               

Морг (адзінка плошчы)

Морг - даўняя мера зямельнай плошчы. У сярэдневяковай Германіі морг - плошча зямлі, якую мог апрацаваць адзін чалавек з ранку да поўдня. У Вялікім Княстве Літоўскім, у тым ліку на Беларусі, морг стаў пашыраным з сярэдзіны XVI ст. 1 морг = 0.71 га.

                                               

Мікра-

мікра - адна з прыставак, якія выкарыстоўваюцца ў Міжнароднай сістэме адзінак для ўтварэння найменняў і абазначэнняў дзесятковых дзельных адзінак. Адзінка, найменне якой утворана шляхам далучэння прыстаўкі мікра да наймення зыходнай адзінкі, атры ...

                                               

Нана-

"Нана-" Прыстаўка для ўтварэння словаў, якія пазначаюць зявы з характэрным памерам парадку 1 нм. Напрыклад, нанатэхналогія. лац.: nona - дзевятая - частка слова са значэннем "дзевяць". Ужываецца для пазначэння наяўнасці ў пайменаваным абекце дзев ...

                                               

Кілаграм-сіла

Кілаграм-сіла - адзінка вымярэння сілы. Вызначаецца як сіла, якая дзейнічае на цела масай у 1 кілаграм пад уздзеяннем стандартнага паскарэння свабоднага падзення. У сістэме МКГСС уваходзіла ў лік асноўных адзінак. Кілаграм-сіла зручная тым, што в ...

                                               

Градус Цэльсія

Гра́дус Цэ́льсія - шырока распаўсюджаная адзінка вымярэння тэмпературы, ужываецца ў СІ, нараўне з Кельвінам. Градус Цэльсія названы ў гонар шведскага навукоўца Андэрса Цэльсія, які прапанаваў у 1742 годзе новую шкалу для вымярэння тэмпературы. За ...

                                               

Калорыя

Кало́рыя - пазасістэмная адзінка колькасці працы і энергіі, роўная колькасці цеплыні, неабходнай для награвання 1 мл вады на 1 °C пры стандартным атмасферным ціску 101.325 кПа. У залежнасці ад прынятай эталоннай тэмпературы вады, існуе некалькі з ...

                                               

Эрг

Эрг - адзінка работы і энергіі ў сістэме адзінак СГС. 1 эрг роўны працы сілы ў 1 дзін пры перасоўванні кропкі прыкладання сілы на адлегласць 1 см у кірунку дзеяння сілы. 1 эрг = г см 2 /с 2 = 10 −7 Дж дакладна = 6.2415096516 10 11 эВ.

                                               

Беларуская сістэма мер

Беларуская сістэма мер - неметрычная сістэма мер, якая ўжывалася ў Вялікім княстве Літоўскім, а пэўны час пасля раздзелаў Рэчы Паспалітай - і на былых землях ВКЛ. Лікавыя адзінкі капа = 60 сорак = 40 пара = 2 саха валы, нарогі для сох = 2 пасма = ...

                                               

Украінская грыўня

Гры́ўня - валюта Украіны. Грыўня на Украіне была ўведзенна ў грашовы абарот у 1918 годзе, затым 2 верасня 1996 г. Да гэтага з лістапада 1990 г на Украіне ў даданне савецкім рублям выкарыстоўваліся, так званыя, аднаразовыя купоны, без якіх была не ...

                                               

СГС

СГС - сістэма адзінак вымярэння, якая мела шырокае распаўсюджанне да прыняцця міжнароднай сістэмы адзінак і выкарыстоўваецца дагэтуль у фізіцы і астраноміі. У рамках СГС існуюць тры незалежныя размернасці даўжыня, маса і час, усе астатнія зводзяц ...

                                               

Стыльб

Стыльб - адзінка яркасці ў сістэме СГС. 1 стыльб роўны яркасці раўнамерна сьвятлівай плоскай паверхні плошчай 1 см²; у перпендыкулярным да яе кірунку пры сіле святла 1 кандэла. 1 сб = 10 4 кд/м²

                                               

Асноўныя адзінкі СІ

СІ - міжнародная сістэма адзінак, сучасны варыянт метрычнай сістэмы. Яна вызначае сем асноўных адзінак вымярэння, якія зяўляюцца асновай для астатніх адзінак СІ. Асноўныя адзінкі вымярэння СІ і іх велічыні: Кандэла для сілы святла. Моль для кольк ...

                                               

Кандэла

Кандэ́ла - адна з сямі асноўных адзінак вымярэння сістэмы СІ, роўная сіле святла, якое выпускаецца ў зададзеным кірунку крыніцай манахраматычнага выпраменьвання частатой 540 10 12 гэрц, энергетычная сіла святла якога ў гэтым кірунку складае Вт/ср ...

                                               

Новыя вызначэнні СІ

Новыя вызначэнні СІ былі прыняты Міжнародным камітэтам мер і ваг у рэзалюцыі XXVI Генеральнай канферэнцыі мер і ваг 16 лістапада 2018 года. У рэзалюцыі перафармуляваныя вызначэнні асноўных адзінак СІ. Новыя вызначэнні СІ набудуць моц 20 мая 2019. ...