ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 227




                                               

Ядзерны сінтэз

Адбываецца пры ўспышках звышновых і іншых хуткабежных працэсаў, звязаных з стратай зоркай гідрастатычнай раўнавагі.

                                               

Спектрограф HARPS

СПЕКТРО́ГРАФ HARPS, лесвічны спектрограф высокага разрознення, сілкаваны аптычнай жылай, які належыць Еўрапейскай Паўднёвай абсерваторыі і змантаваны пры адным з 3.6-метровых касегрэнаўскіх тэлескопаў пляцоўкі Ла-Сілья. Практычная дакладнасць вым ...

                                               

Гісторыя астраноміі

Астраномія - навука аб руху і ўласцівасцях нябесных цел, адна з найстаражытнейшых прыродазнаўчых навук. На ранніх этапах свайго развіцця складала адзінае цэлае з астралогіяй; канчатковае раздзяленне навуковай астраноміі і астралогіі адбылося ў Еў ...

                                               

Абсерваторыя Улугбека

Абсерваторыя Улугбека - адна з найбольш значных абсерваторый сярэднявечча, пабудаваная Улугбекам на пагорку Кухак у ваколіцах Самарканда ў 1424 - 1428 гадах.

                                               

Апярэджванне раўнадзенстваў

Апярэджванне раўнадзенстваў - гістарычная назва для паступовага зрушэння пунктаў вясенняга і асенняга раўнадзенстваў насустрач гадавому руху Сонца. Іншымі словамі, кожны год вясновае раўнадзенства надыходзіць крыху раней, чым у папярэднім годзе.

                                               

Атлас зорнага неба

Атлас зорнага неба - зборнік карт, якія паказваюць нерухомыя або павольна зменлівыя абекты зорнага неба, з якіх адны назіраюцца непасрэдна - зоркі, туманнасці, галактыкі; іншыя ўведзеныя па дамоўленасці - межы і лініі сузоряў; некаторыя маюць адм ...

                                               

Дэндэрскі задыяк

Дэндэрскі задыяк - шырока вядомы егіпецкі барэльеф са столі пранааса капліцы, прысвечанай Асірысу ў храмавым комплексе Хатхор у Дэндэры, які змяшчае выяву Цяльца і Шаляў. Будаўніцтва гэтай капліцы было распачата ў позні перыяд Пталамеяў; яе прана ...

                                               

Дэферэнт

Деферент - паняцце, якое выкарыстоўваецца ў геацэнтрычнай мадэлі Пталямея. Згодна з гэтай мадэллю, кожная планета раўнамерна рухаецца па крузе бел), цэнтр якога, у сваю чаргу, рухаецца па іншым крузе, які і называецца дэферэнтам. Падставай для та ...

                                               

Зрушэнне перыгелія Меркурыя

Анамальнае зрушэнне перыгелія Меркурыя - выяўленая ў 1859 годзе асаблівасць руху планеты Меркурый, якая згуляла выключную ролю ў гісторыі фізікі. Гэта зрушэнне аказалася першым рухам нябеснага цела, якое не падпарадкоўвалася ньютанаўскаму закону ...

                                               

Падмесяцовая сфера

Падмесяцовая сфера - адна з канцэпцый старажытнагрэчаскай астраноміі, апісаная ў працах Арыстоцеля. Абазначае вобласць геацэнтрычнай сістэмы свету, размешчаную ніжэй Месяца, якая складаецца з чатырох стыхій: зямлі, вады, паветра і агню і схільную ...

                                               

Сонечны вазок

Сонечны вазок - мініяцюрная скульптурная выява вазка эпохі бронзавага веку, выяўленая селянінам у трундхольмскім балоце на паўночна-заходнім беразе вострава Зеландыя ў 1902 годзе, якая з тых часоў зяўляецца жамчужынай збору Нацыянальнага музея Да ...

                                               

Уранаметрыя

"Уранаметрыя" - атлас зорнага неба, складзены Іаганам Баерам. Быў упершыню апублікаваны ў Аўгсбургу ў 1603 годзе з поўнай назвай Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa. Само слова "Ура ...

                                               

Ураніборг

Ураніборг, таксама Ураніенборг - былы замак–абсерваторыя Ціха Брагэ, пабудаваны ў 1576 годзе на востраве Вен у праліве Эрэсунд. Зямля пад будаўніцтва Ураніборга была падаравана Ціха Брагэ дацкім каралём Фрэдэрыкам II, а названы ён быў у гонар Ура ...

                                               

Галактычная астраномія

Галактычная астраномія - раздзел зорнай астраноміі, які займаецца даследваннем якасцяў і размеркаванняў зорных сістэм – галактык, якія знаходзяцца па-за межамі нашай Галактыкі.

                                               

Зорнае скопішча

Зорныя скопішчы - сукупнасці зорак, якія маюць агульнае паходжанне і звязаны паміж сабой сіламі ўзаемнага прыцягнення. Для сфарміраваных зорных скопішчаў характэрна наяўнасць цэнтральнага згушчэння ядра, абкружанага менш шчыльнай каранальнай вобл ...

                                               

Зорная астраномія

Зорная астраномія - раздзел астраноміі, які займаецца даследваннем руху і размеркавання ў прасторы зорак, газа-пылавых туманнасцяў і зорных сістэм, іх структурай і эвалюцыяй, праблемай іх устойлівасці. У гэтых даследваннях выкарыстоўваюцца як вын ...

                                               

Абсалютная зорная велічыня

Абсалютная зорная велічыня - зорная велічыня зоркі пры ўмоўнай адлегласці 10 пс. Лічэбна звязаная з бачнай зорнай велічынёй праз модуль адлегласці. Адрозніваюць абсалютныя зорныя велічыні, якія вымяраюцца ў розных фатаметрычных сістэмах. Меншае з ...

                                               

Азімут (астраномія)

Азімутам свяціла называецца дуга матэматычнага гарызонту ад пункту поўдня да вертыкальнага круга свяціла, або вугал паміж паўдзённай лініяй і лініяй перасячэння плоскасці матэматычнага гарызонту з вертыкальнай плоскасцю, якая праходзіць праз ліні ...

                                               

Альбеда

Альбеда - велічыня, якая характарызуе адбівальную здольнасць паверхні цела. Вымяраецца адносінамі колькасці адбітага паверхняй святла да колькасці святла, якое падае на яе. Выражаецца ў працэнтах ці долях адзінкі. Альбеда натуральных паверхняў вы ...

                                               

Астэрызм (астраномія)

Астэрызм - лёгка адрозная група зор, якая мае гістарычна устояную самастойную назву. Астэрызмам не лічацца групы зор, якія ўключаюць ўсе значныя зоркі якога-небудзь сузор’я, напрыклад, Дэльфін, Паўночная Карона, Валасы Веранікі або Паўднёвы Крыж. ...

                                               

Атмасферная дысперсія

Атмасферная дысперсія - размыванне выявы зоркі або планеты пры праходжанні промня святла праз зямную атмасферу, якое выяўляецца ў выглядзе невялікай спектральнай плямкі. Зяўляецца прыватным выпадкам дысперсіі святла. Дзеянне атмасферы нагадвае ў ...

                                               

Канфігурацыя (астраномія)

У Месяца, верхніх планет, а таксама іншых целаў Сонечнай сістэмы, чыя арбіта ляжыць цалкам па-за зямной арбіты, адрозніваюць: злучэнні з Сонцам, пры якіх планета і Сонца маюць аднолькавую экліптычную даўгату або аднолькавае прамое ўзыходжанне; пр ...

                                               

Квадратура (астраномія)

Квадратура - у астраноміі такая канфігурацыя Месяца ці верхняй планеты адносна Зямлі і Сонца, калі вугал планета-Зямля-Сонца роўны 90°. Калі свяціла пры гэтым знаходзіцца на ўсход ад Сонца, канфігурацыя называецца ўсходняй квадратурай, на захад - ...

                                               

Міжзорнае паглынанне

Міжзо́рнае паглына́нне - аслабленне святла пры праходжанні ў міжзорным асяроддзі. Абумоўлена рассеяннем і паглынаннем святла пылавымі часціцамі і ў бачнай вобласці спектра залежыць ад даўжыні хвалі λ прыкладна як 1/λ. Важная ўласцівасць міжзорнаг ...

                                               

Нейтрынная астраномія

Нейтры́нная астрано́мія - раздзел астраноміі, звязаны з пошукам, рэгістрацыяй і даследаваннем патокаў нейтрына ад пазаземных крыніц. Узнікла ў 1960-я гады разам са з’яўленнем прылад і метадаў дэтэктыравання нейтрына. Метады нейтрыннай астраноміі, ...

                                               

Апагей

Апагей - 1) найбольш аддалены ад Зямлі пункт арбіты, напрыклад, Месяца або штучнага спадарожніка Зямлі. Кропка апагею прама процілеглая кропцы перыгея, бо абедзве гэтыя кропкі - канцы лініі апсіды, і змяняюць сваё палажэнне са змяненнем палажэння ...

                                               

Арбітальная скорасць

Арбіта́льная ско́расць цела - гэта скорасць, з якой яно круціцца вакол барыцэнтра сістэмы, як правіла вакол больш масіўнага цела.

                                               

Астранамічная адзінка

Астранамі́чная адзі́нка - адзінка адлегласці, ужываная ў кантэксце адлегласцяў у Сонечнай сістэме, і ў зорных сістэмах наогул. За эталон астранамічнай адзінкі прыймаецца сярэдняя геліяцэнтрычная адлегласць Зямлі, роўная вялікай паўвосі зямной арб ...

                                               

Вузел арбіты

Вузел арбіты - кропка арбіты нябеснага цела, у якой плоскасць гэтай арбіты перасякаецца з некаторай умоўнай плоскасцю, якая выступае як кропка адліку, а таксама геацэнтрычная праекцыя гэтай кропкі на нябесную сферу. Такой плоскасцю для планет Сон ...

                                               

Вялікая паўвось

Найбольш відавочны геаметрычны сэнс мае вялікая паўвось эліпса: яна роўная палове дыяметра эліпса, як мноства пунктаў на плоскасці. Для эліпса вялікая паўвось - адрэзак, які злучае цэнтр эліпса з яго краем, праходзячы пры гэтым праз фокус.

                                               

Галактычная сістэма каардынат

Галактычная сістэма каардынат - гэта сістэма нябесных каардынат, якая мае кропку адліку наша Сонца, суадносныя з цэнтрам галактыкі Млечны Шлях. Плоскасць галактычнай сістэмы каардынат супадае з плоскасцю галактычнага дыска. Падобна геаграфічным, ...

                                               

Гаўсава гравітацыйная пастаянная

Га́ўсава гравітацы́йная пастая́нная k - велічыня, звязаная з універсальнай гравітацыйнай пастаяннай суадносінамі G = k 2. {\displaystyle G=k^{2}.} Служыць для вызначэння астранамічнай адзінкі, у сістэме фундаментальных астранамічных пастаянных пр ...

                                               

Гравітацыйная задача N цел

Гравітацыйная задача N цел з’яўляецца класічнай праблемай нябеснай механікі і гравітацыйнай дынамікі Ньютана. Яна фармулюецца наступным чынам. У пустаце знаходзіцца N матэрыяльных пунктаў, масы якіх вядомыя {m i }. Няхай папарнае ўзаемадзеянне пу ...

                                               

Задача Бертрана

Ньютан паказаў, што яго закон сусветнага прыцягнення і яго механіка прыводзяць да эмпірычных законам Кеплера, але пакінуў адкрытым пытанне аб тым, ці існуюць іншыя ўзаемадзеяння, вядучыя да законаў Кеплера, пазначыўшы яго ў сваіх матэматычных пач ...

                                               

Задача трох цел

Задача трох цел - асобная задача нябеснай механікі, якая заключаецца ў вызначэнні адноснага руху трох цел, якія ўзаемадзейнічаюць па законе прыцягнення Ньютана. У агульным выпадку не існуе рашэння гэтай задачы ў выглядзе канечных аналітычных выра ...

                                               

Законы Кеплера

Зако́ны Ке́плера - тры законы, якія апісваюць рух планет Сонечнай сістэмы. Эксперыментальна адкрыты ў пачатку XVII ст. нямецкім астраномам Іаганам Кеплерам на падставе аналізу назіранняў Ціха Браге. З пэўнымі папраўкамі, законы Кеплера ўжывальныя ...

                                               

Збліжэнне

Збліжэнне - становішча двух цел, якія абарочваюцца па арбітах з агульным цэнтрам, у момант часу, пры якім яны збліжаюцца на мінімальна магчымую адлегласць, дасяганаю пры кожным абароце па арбіце. У астраноміі часцей за ўсё разглядаецца збліжэнне ...

                                               

Касмічная скорасць

Касмі́чная ско́расць, ці касмі́чная ху́ткасць - гэта найменшая скорасць, пры якой якое-небудзь цела, свабодна рухаючыся з паверхні нябеснага цела, зможа: v {\displaystyle v} 2 парабалічная скорасць - пераадолець гравітацыйнае прыцягненне нябеснаг ...

                                               

Лібрацыя

Лібрацыя - павольнае ваганне спадарожніка, якое назіраецца з паверхні цела, вакол якога ён круціцца. Без дадатковых удакладненняў слова "лібрацыя" звычайна азначае ўяўнае вагальны рух Месяца пры назіранні з Зямлі. Хоць перыяд абароту Месяца вакол ...

                                               

Нябесная механіка

Нябе́сная механі́ка – раздзел астраноміі, які вывучае рух нябесных целаў і іх сістэм у прасторы пад уздзеяннем сіл гравітацыі і сіл іншай фізічнай прыроды. Нябесная механіка вывучае фігуры нябесных целаў і іх устойлівасць, шмат спрыяе разуменню п ...

                                               

Нябесны экватар

Нябесны экватар - плоскасць, што праходзіць цераз цэнтр нябеснай сферы перпендыкулярна восі свету. Н. э. дзеліць нябесную сферу на дзве часткі: паўночнае паўшаре з вяршыняй у паўночным полюсе свету і паўднёвае - з вяршыняй у паўднёвым полюсе свет ...

                                               

Процістаянне планеты

Процістаянне планеты - становішча вонкавай планеты на арбіце, у якой яна бачная з Зямлі ў процілеглым Сонцу кірунку. У момант процістаяння экліптычная даўгата планеты адрозніваецца ад даўгаты Сонца на 180°. Паблізу процістаянняў складваюцца найле ...

                                               

Прыліўное паскарэнне

Прыліўное паскарэнне - эфект, выкліканы гравітацыйна-прыліўным узаемадзеяннем у сістэме натуральны спадарожнік - цэнтральнае цела. Галоўным вынікам гэтага эфекту зяўляюцца змена арбіты спадарожніка і запаволенне кручэння цэнтральнага цела вакол в ...

                                               

Рух Сонца і планет па нябеснай сферы

Рухі Сонца і планет па нябеснай сферы паказваюць толькі іх бачныя, гэта значыць уяўныя зямному назіральніку рухі. Пры гэтым любыя рухі свяцілаў па нябеснай сферы не з’яўляюцца звязанымі з сутачным кручэннем Зямлі, паколькі апошняе ўзнаўляецца кру ...

                                               

Сінхроннае вярчэнне

Сінхроннае вярчэнне - сітуацыя, калі перыяд абарачэння спадарожніка вакол сваёй восі супадае з перыядам яго абарачэння вакол цэнтральнага цела. Пры гэтым спадарожнік заўсёды звернуты да цэнтральнага цела адным і тым жа бокам, паколькі ён абарачае ...

                                               

Спадарожнік-пастух

Спадарожнікамі- "пастухамі" завуць невялікія натуральныя спадарожнікі газавых планет у Сонечнай сістэме, якія не дазваляюць крайнім часціцам кольца сыходзіць ад яго ў бакі. Яны як бы "пасвяць" часціцы, за што і атрымалі сваю назву "пастухоў". Дзя ...

                                               

Траянскія спадарожнікі

Траянскія спадарожнікі - натуральныя спадарожнікі планеты, якія знаходзяцца каля двух траянскіх кропак Лагранжа L4 і L5 больш буйной месяца планеты. Кропкі размешчаны так, што адзін з траянскіх спадарожнікаў абганяе буйны спадарожнік на 60 °, а д ...

                                               

Тэарэтычная астраномія

Тэарэтычная астраномія - раздзел нябеснай механікі, які займаецца вылічэннем эфемерыд і вызначэннем арбіт нябесных целаў. У наш час дзеля вылічэння арбіт пераважна выкарыстоўваюцца радыётэхнічныя вымярэнні і лазерную лакацыю. Астраномы-тэарэтыкі ...

                                               

Ураўненне Кеплера

Ураўненне Кеплера апісвае рух цела па эліптычнай арбіце ў задачы двух цел і мае выгляд: E − ε sin ⁡ E = M {\displaystyle ~E-\varepsilon \sin E=M} дзе E {\displaystyle E} - эксцэнтрычная анамалія, ε {\displaystyle \varepsilon } - эксцэнтрысітэт, M ...

                                               

Элангацыя (астраномія)

Элангацыя - астранамічны тэрмін, які азначае вуглавую адлегласць паміж Сонца і планетай пры назіранні з Зямлі. Тэрмін выкарыстоўваецца таксама для абазначэння вуглавога адлегласці паміж двума пункт нябеснай сферы. У выпадку ўнутраных планет найле ...